Torna Nedir? Temel Bilgiler ve Kapsamlı Rehber [2026]
Metal işleme dünyasının en temel ve vazgeçilmez makinelerinden biri olan torna tezgahı, yüzyıllardır endüstriyel üretimin kalbinde yer almaktadır. Peki torna nedir ve nasıl çalışır? Bu kapsamlı rehberde, torna tezgahı hakkında bilmeniz gereken her şeyi baştan sona öğreneceksiniz.
Torna Tezgahı Nedir?
Torna, kendi ekseni etrafında dönen metal bir iş parçası üzerinden doğrusal hareket eden bir kesici takım aracılığıyla talaş kaldırma işlemidir. Bu işlemin yapıldığı makineye torna tezgahı denir. Metal, ahşap ve plastik işlemede yaygın kullanılan torna tezgahları, silindirik parça üretiminde vazgeçilmez ekipmanlardır.
Torna tezgahının çalışma prensibi oldukça basittir: İş parçası dönerken, kesici takım sabit kalır ve malzemeyi yontarak şekillendirir. Bu, diğer birçok işleme yönteminden farklıdır; örneğin freze tezgahında takım döner, iş parçası sabittir.
Torna Tezgahının Tarihi ve Önemi
Torna tezgahı, "Tüm Takım Tezgahlarının Anası" olarak bilinir. İlk tornalar, Antik Mısır'da basit ahşap işlemede kullanılmıştır. Günümüzde ise otomotiv endüstrisinden uzay teknolojisine, tıbbi cihazlardan savunma sanayiine kadar geniş bir yelpazede kritik öneme sahiptir.
📝 Önemli Nokta: Tornalama işlemi, yuvarlak kesitli (silindirik) parça üretiminin en hassas ve verimli yöntemidir. Bir milin, şaftın, vidanın veya borunun üretimi tornasız düşünülemez.
Tornalama İşleminin Temel Prensibi
Torna tezgahı, üç temel hareketi koordine ederek çalışır:
Dönme Hareketi: İş parçası, ayna tarafından tutularak kendi ekseni etrafında döner (ana hareket)
İlerleme Hareketi: Kesici takım, iş parçası boyunca ilerler (yatay ilerleme)
Talaş Derinliği: Takım, iş parçasına doğru ilerleyerek kesme derinliğini belirler (radyal ilerleme)
Bu üç hareketin kombinasyonu, çeşitli geometrilerde parça üretilmesini sağlar. Takım eksenine paralel hareket ederse silindirik yüzey, dik hareket ederse düz yüzey, açılı hareket ederse konik yüzey elde edilir.
Torna Tezgahı Nasıl Çalışır?
Torna tezgahının çalışma prensibi, kesme teorisi ve temel parametrelerin doğru anlaşılmasını gerektirir. Başarılı bir tornalama işlemi için bu parametrelerin optimize edilmesi şarttır.
Dönme ve Kesme Mekanizması
Tornalama işleminde, kesme hızı (m/dk veya m/sn cinsinden) ve devir sayısı (dev/dk - RPM) arasında doğrudan bir ilişki vardır:
Devir Sayısı (RPM) = (Kesme Hızı × 1000) / (π × İş Parçası Çapı)
Örneğin, 50 mm çapında bir çelik iş parçasını 120 m/dk kesme hızında tornalarken:
RPM = (120 × 1000) / (3.14 × 50) = 764 dev/dk
Kesme hızı, malzeme tipine göre değişir:
Alüminyum: 200-500 m/dk
Yumuşak Çelik: 80-120 m/dk
Paslanmaz Çelik: 40-80 m/dk
Titanyum: 30-60 m/dk
Temel İşleme Parametreleri
Tornalama işleminde üç kritik parametre vardır:
1. Devir Sayısı (n): İş parçasının dakikada kaç kez döndüğünü belirler. Yüksek devir, yumuşak malzemelerde daha iyi yüzey kalitesi sağlar.
2. İlerleme Hızı (f): Takımın her devirdeki ilerlemesini gösterir (mm/dev). Tipik değerler:
Kabataş tornalama: 0.2 - 0.8 mm/dev
Orta tornalama: 0.1 - 0.3 mm/dev
Fikstaş tornalama: 0.05 - 0.15 mm/dev
3. Talaş Derinliği (ap): Takımın ne kadar derinliğe girdiğini belirtir (mm). Her 1 mm talaş derinliği, çapta 2 mm azalmaya neden olur.
İşlem Tipi
Talaş Derinliği
İlerleme Hızı
Kabataş
2-8 mm
0.3-0.8 mm/dev
Fikstaş
0.1-0.5 mm
0.05-0.15 mm/dev
📝 Önemli Nokta: Talaş derinliği her zaman çapta iki katı etkiye sahiptir. 50 mm çapındaki bir iş parçasından 2 mm talaş alırsanız, çap 46 mm olur (50 - 2×2 = 46).
Talaş Oluşumu ve Kesme Kuvvetleri
Kesici takım, iş parçasına bastırılarak malzemeyi kesme bölgesinde deforme eder ve koparır. Bu süreçte oluşan talaş tipleri:
Sürekli Talaş: Düktil (sünek) malzemelerde, uzun spiral şeklinde (alüminyum, bakır)
Kesikli Talaş: Gevrek malzemelerde, kısa parçalar halinde (dökme demir, bronz)
Kenar Birikmeli Talaş: Düşük hızlarda yumuşak çeliklerde, takıma yapışma
Kesme kuvvetleri, takım seçimini ve makine gücünü belirler. Daha derin kesim ve sert malzemeler, daha yüksek güç gerektirir.
Torna Tezgahı Parçaları Nelerdir?
Torna tezgahı, her biri kritik görevler üstlenen birçok parçadan oluşur. Bu parçaların işlevlerini anlamak, torna kullanımının temelidir.
Ana Mil Kutusu (Poupée)
Ana mil kutusu (headstock), torna tezgahının "kalbi" olarak bilinir. İçinde şu bileşenler bulunur:
Ana Mil (Spindle): İş parçasını veya aynayı tutan ve döndüren mil
Motor: Genellikle 3-15 HP arası güçte elektrik motoru
Dişli Sistemi: Farklı devirlere geçiş için dişli kutusu
Yataklar: Ana milin yumuşak ve titreşimsiz dönmesini sağlar
Ana mil üzerinde ayna (chuck) monte edilir. Modern torna tezgahlarında ana mil, ISO veya Camlock standardında koni bağlantısına sahiptir.
Ayna (Mandrin/Chuck)
Ayna, iş parçasını tutan ve sağlam bir şekilde sabitleyen mekanizmadır. İki ana tip vardır:
1. Üç Ayaklı Otomatik Ayna:
Üç ayak aynı anda hareket eder (otomatik merkezleme)
Yuvarlak parçalar için idealdir
Hızlı montaj sağlar
Hassasiyet: ±0.05 mm
En yaygın kullanılan tip
2. Dört Ayaklı Bağımsız Ayna:
Her ayak bağımsız ayarlanabilir
Düzensiz veya eksantrik parçalar için
Manuel merkezleme gerekir
Hassasiyet: ±0.01 mm veya daha iyi
Hassas işler ve küçük seriler için
📝 Önemli Nokta: Ayna anahtarını kullandıktan sonra mutlaka çıkarın! Ayna anahtarı tezgahın üzerinde unutulursa, makine çalıştırıldığında fırlar ve ciddi yaralanmalara neden olabilir.
Punto (Contre-pointe)
Punto (tailstock), ana mil kutusunun karşısında, banko üzerinde kayan bir birimdir. Fonksiyonları:
Uzun iş parçalarını destekler (saplanma riskini önler)
Matkap, rayba gibi takımları tutar (Morse konik bağlantı ile)
İş parçasının diğer ucunu merkezler
Konik parça tornalama için kaydırılabilir
Punto, özellikle L/D oranı (uzunluk/çap) 4:1'den büyük iş parçalarında kritik öneme sahiptir. Punto desteği olmadan uzun miller tornalanamaz.
Kalemlik ve Support
Kalemlik (tool post), kesici takımı tutan ve konumlandıran mekanizmadır. Modern torna tezgahlarında genellikle döner tip kalemlik kullanılır:
Tek Takım Kalemliği: En basit tip, bir takım tutar
Döner Kalemlik: 4-6 farklı takım pozisyonu, hızlı değişim
Hızlı Değişim Kalemliği: Dakikalar içinde takım değişimi
Support (carriage), kalemliği taşıyan ve üç yönde hareket sağlayan montaj sistemidir:
Yatay Hareket (Longitudinal): Banko boyunca, silindirik tornalama için
Enine Hareket (Cross): Bankoya dik, çap azaltma ve alın tornalama için
Kombinasyon Hareket (Compound): Açılı, konik tornalama için
Banko (Bed)
Banko, torna tezgahının omurgasıdır. Döküm demirden üretilir ve son derece hassas kılavuz raylarına (prismatik veya V-şekilli raylar) sahiptir. Banko özellikleri:
Uzunluk: İşlenebilecek maksimum parça uzunluğunu belirler
Ayar Üstü: Banko üzerinde tornalabilecek maksimum çap
Rijitlik: Titreşimi önler, yüzey kalitesini artırır
Doğruluk: ±0.01 mm/m toleransında düzlük gerekir
Yıllarca kullanım sonucu bankodaki aşınmalar, işleme hassasiyetini düşürür. Profesyonel bakım ve periyodik taşlama gereklidir.
Şaşman Kutusu (Apron)
Şaşman kutusu, supportun ön kısmında bulunan ve otomatik ilerlemeleri sağlayan mekanizma kutusudur. İçinde:
İlerleme kavraması (longitudinal feed clutch)
Vida kavraması (threading half-nut)
Manuel kumanda kolları
Emniyet mekanizmaları
Otomatik tornalama sırasında, şaşman kutusu krik mili veya kurşun vidasından aldığı hareketi, yatay veya enine ilerlemelere dönüştürür.
Torna Tezgahı Çeşitleri
Torna tezgahları, kullanım amacına, otomasyon seviyesine ve kapasitesine göre çeşitli tiplere ayrılır.
Üniversal Torna Tezgahı
Üniversal torna (engine lathe), en yaygın kullanılan manuel torna tipidir. Adını, her türlü tornalama işlemini yapabilme yeteneğinden alır:
Özellikler:
Manuel kumanda (operatör deneyimi kritik)
200-4000 dev/dk arası değişken devir
Ayar üstü: 200-1000 mm arası
Mesafeler arası: 500-3000 mm arası
Hassasiyet: ±0.02-0.05 mm
Kullanım Alanları:
Prototip üretimi
Onarım ve bakım atölyeleri
Küçük seri üretim (1-50 adet)
Eğitim kurumları
Model yapımı
Üniversal tornalar, esneklik ve hızlı kurulum gerektiren işlerde tercih edilir. Kompleks geometriler için CNC kadar hassas değildir, ancak kurulum süresi çok daha kısadır.
CNC Torna Tezgahı
CNC torna (Computer Numerical Control Lathe), bilgisayar kontrolü ile çalışan, otomatik tornalama makinesidir. Operatör yerine, yazılım (G-code ve M-code) tüm hareketleri kontrol eder.
CNC Tornalama Avantajları:
Hassasiyet: ±0.001-0.005 mm tolerans
Tekrarlanabilirlik: Aynı parçayı binlerce kez identik üretme
Karmaşık Geometriler: El ile imkansız olan şekiller
📝 Önemli Nokta: CNC torna, 100+ adet seri üretimde maliyeti manuel tornadan düşüktür. Ancak 1-10 adet için manuel torna daha ekonomiktir.
Manuel ve CNC Karşılaştırması
Özellik
Manuel Torna
CNC Torna
Hassasiyet
±0.02-0.05 mm
±0.001-0.005 mm
Kurulum Süresi
5-30 dakika
1-8 saat (ilk parça)
İşleme Hızı
Operatör becerisine bağlı
%200-400 daha hızlı
Tekrarlanabilirlik
Düşük (insan faktörü)
Mükemmel (±0.0002 mm)
Maliyet
50.000-200.000 TL
200.000-2.000.000+ TL
İdeal Seri
1-50 adet
100+ adet
Operatör
Vasıflı tornacı
CNC programcısı
Esneklik
Çok yüksek
Orta (programlama gerekir)
Diğer Torna Çeşitleri
Revolver Torna (Turret Lathe): Çok takımlı, döner kalemlikli, seri üretime özel torna. Otomatik takım değişimi vardır.
Karusel Torna (Vertical Lathe): Dikey eksende dönen, çok büyük ve ağır parçalar için (türbin diskleri, volan, büyük makaralar). Çap 1-12 metre arası.
Otomatik Torna (Swiss Lathe): Küçük, hassas parçalar için (medikal implantlar, saat parçaları). Çap <32 mm, tolerans ±0.001 mm.
Ahşap Torna: Ahşap işleme için özel, yüksek devirli (1500-4000 dev/dk), düşük torklu tornalar.
Temel Tornalama İşlemleri
Torna tezgahında gerçekleştirilebilen işlemlerin her biri, belirli takım pozisyonları ve hareket kombinasyonları gerektirir.
Alın Tornalama (Facing)
Alın tornalama, iş parçasının ucunda, eksenine dik düz bir yüzey oluşturma işlemidir. Genellikle her tornalama işinin ilk adımıdır.
Yapılış:
İş parçası aynaya sıkılır (5-10 mm dışarıda kalacak şekilde)
Kesici takım, parça merkezinin biraz dışına konumlandırılır
Enine ilerleme (cross feed) ile takım merkeze doğru ilerler
Her paso sonunda yüzey düzlenir
Önemli Noktalar:
Merkez deliği varsa, takım merkeze kadar gitmez (0.5-1 mm kalır)
İlerleme: 0.1-0.3 mm/dev (fikstaşda daha düşük)
Talaş derinliği: 1-3 mm (kabataşta), 0.2-0.5 mm (fikstaşta)
Kesme hızı silindirik tornalamadan %30 düşüktür (merkeze doğru hız azalır)
Alın Tornalama Hataları:
Merkez tümseği (takım tam merkeze inmedi)
Konik yüzey (support rayları paralel değil)
Titreşim izleri (iş parçası aynanın içinde fazla uzun)
Dış Çap Tornalama (External Turning)
Dış çap tornalama, iş parçasının dış yüzeyinden talaş kaldırarak çapın azaltılması işlemidir. En yaygın tornalama operasyonudur.
Yapılış:
İş parçası aynanın içinde sıkıca tutulur (L/D > 3 ise punto desteği kullanılır)
Kesici takım, iş parçası yüzeyine temas ettirilir (dokun-geri çek)
Enine ilerleme ile istenilen talaş derinliği ayarlanır
Yatay ilerleme (longitudinal feed) ile tornalama yapılır
İşlem Stratejisi:
Kabataş Paso: 2-5 mm talaş derinliği, hızlı ilerleme (0.3-0.6 mm/dev), pürüzlü yüzey kabul edilir
Yarı Fikstaş: 0.5-1.5 mm talaş derinliği, orta ilerleme (0.15-0.25 mm/dev)
Fikstaş Paso: 0.1-0.3 mm talaş derinliği, yavaş ilerleme (0.05-0.12 mm/dev), parlak yüzey
Kritik Ölçüm: Her paso sonrası, torna durdurulur ve kumpas (caliper) veya mikrometre ile çap ölçülür. Isınmadan kaynaklı genleşme hesaba katılmalıdır (+0.02-0.05 mm).
📝 Önemli Nokta: Tornalama sırasında talaş, spiral şeklinde kesintisiz akarsa işlem doğrudur. Talaş kırılıyor veya toz halinde dökülüyorsa, takım körelmiş veya parametreler yanlış ayarlanmış demektir.
İç Çap Tornalama (Boring)
İç çap tornalama, delikli iş parçalarının iç yüzeylerini genişletme ve düzeltme işlemidir. Matkap ile açılan deliklerin hassasiyeti düşüktür; boring ile +0.01 mm hassasiyete ulaşılır.
Ön Koşullar:
İş parçasında ön delik bulunmalı (matkap veya dökümden)
İç tornalama çapı, delik çapından 0.5-2 mm büyük olmalı (takım geçecek kadar)
Uzun deliklerde (L/D > 3), anti-vibrasyonlu takım kullanılmalı
Yapılış:
Özel iç tornalama takımı kalemliğe takılır (ince, uzun gövdeli)
Takım, deliğin içine sokulur
Enine ilerleme ile talaş derinliği ayarlanır
Yatay ilerleme ile içeriden tornalama yapılır
Zorluklar:
Takım görünmez (ayna içinde), deneyim gerekir
İnce takımlar titreşime müsaittir
Talaş tahliyesi zordur (sıkışırsa takım kırılabilir)
Düşük kesme hızı gerekir (dış tornalamaya göre %50-70)
Vida Açma (Threading)
Vida açma, iş parçasının dış veya iç yüzeyine helezoni oluk açarak diş profili oluşturma işlemidir. ISO metrik, Whitworth, UNC/UNF gibi standartlara uygun vidalar üretilebilir.
Manuel Torna ile Vida Açma:
İş parçası çapı, vida dış çapına göre ayarlanır
Vida takımı (60°, 55° veya 29° uç açısı) kalemliğe takılır
Kurşun vidasının adımı, vida adımıyla eşleştirilir (dişli kutusu ayarı)
Yarım somun mekanizması (half-nut) devreye alınır
Her paso, aynı noktadan başlamalı (kademeli girişle)
Vida Adımı Formülü:
Makine kurşun vidasının adımı × Dişli oranı = İş parçası vida adımı
Örnek: 6 mm adımlı kurşun vidas, 1:2 dişli oranı → 3 mm adım (M30×3 vida)
CNC ile Vida Açma:
G76 (çoklu paso vida döngüsü) veya G32 (tek paso) komutları kullanılır. Parametreler:
Diş derinliği, vida adımı, başlangıç ve bitiş noktası
Otomatik olarak 5-10 paso yapar, her pasoda derinlik azalır
📝 Önemli Nokta: Vida açma, normal tornalamaya göre 1/3-1/2 oranında düşük devirde yapılmalıdır. Aksi halde takım kırılır veya vida profili bozulur.
Kanal Açma (Grooving) ve Kesme (Parting)
Kanal açma, iş parçası üzerinde dar ve derin oluklar açma işlemidir. Kullanım alanları:
O-ring kanalları (keçe yatakları için)
Kılavuz kanallar (piston segman yatakları)
Estetik oluklar (dekoratif amaçlı)
Kanal açma takımı, çok ince (2-6 mm) ve rijit yapıda özel kesicilerdir. Enine ilerleme ile çalışır, yatay ilerleme minimal veya yoktur.
Kesme (parting), tamamlanmış parçayı iş parçasından ayırma işlemidir:
Kesici genişliği: 3-5 mm (daha ince takımlar titreşir)
Düşük kesme hızı: Normal tornalamaya göre %50-60
Bol miktarda soğutma sıvısı (kesici sıkışma riski)
Punto çekilir (kesici çarpar)
Kritik Uyarı: Kesme işlemi sırasında kesici tam ortada olmalı ve enine hareket yavaş olmalıdır. Hızlı ilerleme veya dengesiz kesme, kesicinin kırılmasına ve iş parçasının fırlamasına neden olur (ağır kaza riski).
Torna Güvenliği: Kural ve Uygulamalar
Torna tezgahı, yüksek devirli dönen parçalar ve keskin takımlar içerdiği için ciddi yaralanma riski taşır. Güvenlik kurallarına %100 uyum hayati önem taşır.
Kişisel Koruyucu Donanım (KKD)
Mutlaka Kullanılması Gerekenler:
Koruyucu Gözlük (ANSI Z87.1 standardında):
Yanlardan kapalı, sertifikalı gözlük
Metal talaş göze gelmesi, kalıcı görme kaybına neden olabilir
Yüz siperi, büyük parçalar işlenirken ek koruma sağlar
İş Ayakkabısı (Çelik Burunlu):
Düşen parçalara karşı koruma
Kaygan olmayan taban (yağlı zemin)
Deri veya kompozit malzeme
İş Tulumu/Önlüğü:
Vücuda oturan, bol olmayan giysiler
Yanmaz kumaş (metal kıvılcımlarına karşı)
Cepler kapaklı olmalı (talaş girmesin)
Kesinlikle Yasak Olan Eşyalar:
Eldiven: Dönen parça veya ayna eldiveni kapabilir → El kopması
Yüzük, bilezik, saat: Sıkışma riski
Geniş kollu giysiler: Rulman, kayış veya aynanın içine çekilebilir
Uzun bağlanmamış saç: Saç tutma, ciddi saçlı deri yaralanmaları
Kravatlar, atkılar, kolyeler: Boğulma riski
📝 Önemli Nokta: Döner makinelerde eldiven kullanımı, metal endüstrisinde en sık görülen ciddi iş kazalarının başlıca nedenidir. Hiçbir şart altında torna başında eldiven kullanmayın.
Kritik Güvenlik Kuralları
Makine Çalıştırmadan Önce:
Ayna Anahtarını Çıkarın: Çalıştırma düğmesine basmadan önce son kontrol
Gevşek Parçaları Kontrol Edin: Aynanın iyice sıkılması, takım tutucunun kilitleme
Punto Pozisyonunu Kontrol Edin: İş parçasına veya kalemliğe çarpma riski
Koruyucuların Yerinde Olduğunu Doğrulayın: Kayış koruyucusu, talaş koruyucusu
Acil Durdurma Düğmesinin Yerini Bilin: Kırmızı mantar düğme, kolayca erişilebilir
Makine Çalışırken:
Makineyi Bırakmayın: Çalışan torna asla başsız bırakılmamalı
Dönen Parçaya Dokunmayın: Elle durdurmaya çalışmak, ciddi yaralanmaya neden olur
Talaşı Elle Temizlemeyin: Fırça veya kanca kullanın, makine çalışırken asla ellemezsiniz
Ölçüm Yapma: Makineyi durdurun, tam olarak durduktan sonra ölçün
Göz Teması Kurun: Başkalarının dikkatini dağıtmayın, operatör tamamen odaklanmalı
Yan Tarafta Durun: Talaş ve parçalar doğrusal fırlar, asla tam karşıda durmayın
Makine Durdurulduktan Sonra:
Tamamen durmasını bekleyin (관성 etkisi 5-10 saniye sürebilir)
Sıcak iş parçasına eldivensiz dokunmayın (yanık riski)
Talaş ve artıkları fırça ile temizleyin
Kesici takımları güvenli yere koyun (kalemlikten çıkmış, keskin kenarlar yukarı bakmaz)
Acil Durum Prosedürleri
Kaza Senaryoları ve Müdahaleler:
1. Takım Kırılması:
Derhal acil durdurma düğmesine basın
Elektrikleri kesin (tekrar çalıştırma riski)
Kırık parçaları toplarken eldiven kullanın
Yeni takım takmadan önce, kalemlik ve support zarar görmüş mü kontrol edin
2. İş Parçası Fırlaması:
Derhal acil durdurma ve güvenli mesafeye çekilin
Yaralı varsa ilk yardım çağırın
Nedeni araştırın (ayna gevşek mi, dengesiz parça mı, çok yüksek devir mi?)
3. Metal Talaşı Göze Kaçması:
Gözü ovuşturmayın (daha derine batar)
Bol su ile yıkayın (5 dakika sürekli)
Derhal göz kliniğine başvurun
Talaş çıkarılmazsa, paslanma nedeniyle kalıcı hasar oluşur
4. Yanık (Sıcak İş Parçası veya Talaş):
Hemen soğuk su altında tutun (15-20 dakika)
Buz uygulamayın (doku hasarı)
Kabarcık oluştuysa, patlatmayın
derece ve üzeri yanıklarda hastaneye başvurun
📝 Önemli Nokta: Torna atölyelerinde, ilk yardım çantası ve göz yıkama istasyonu bulundurulması yasal zorunluluktur. Her operatör, acil durumlarda ne yapacağını bilmelidir.
Tornalama İpuçları ve Püf Noktaları
Deneyimli tornacıların yıllarca edindikleri pratik bilgiler, hem iş kalitesini hem de verimliliği artırır.
Takım Seçimi ve Bakımı
HSS (Yüksek Hız Çeliği) vs. Karbür Uçlar:
HSS Takımlar: Daha ucuz, bileme mümkün, düşük hızlarda iyi performans (prototip işler için ideal)
Karbür Takımlar: 2-4 kat hızlı kesme, seri üretimde maliyet avantajı, bileme gerektirmez (atıl uç sistemi)
Takım Körelme Belirtileri:
Kesme sırasında cızırtı veya çığlık sesi (titreşim)
Talaş renginin değişmesi (mavimsi renk, aşırı ısınma)
Yüzey kalitesinde bozulma (çizikler, pürüzlülük)
Kesme kuvvetinin artması (motor zorlanıyor)
Kör takım kullanmanın sonuçları: Yüzey kalitesi düşer, iş parçası tolerans dışı kalır, güç tüketimi %30-50 artar, titreşim nedeniyle makinede hasar oluşur.
Soğutma ve Yağlama
Kesme Sıvısının Faydaları:
Soğutma: Takım ve iş parçasını soğutur (ömür %200-300 artar)
Yağlama: Sürtünmeyi azaltır, yüzey kalitesini artırır
Talaş Tahliyesi: Talaşın akıcı şekilde uzaklaşmasını sağlar
Suda Çözünür Yağlar (Emülsiyon): En yaygın, %3-10 konsantrasyonda
Sentetik Soğutucular: Yüksek ısı transferi, bakteriyel kontrol
Tam Yağlar: Alüminyum ve bakır alaşımları için
Kuru Tornalama: Dökme demir ve bazı bronzlar, soğutma sıvısı olmadan tornalabilir. Soğutma sıvısı, bu malzemelerde termal şoğa neden olup çatlak oluşturabilir.
Yüzey Kalitesi İyileştirme
Pürüzlülüğü Azaltma Teknikleri:
Düşük İlerleme: 0.05-0.08 mm/dev (fikstaş paso)
Yüksek Kesme Hızı: Mümkün olan en yüksek devir (titreşimsiz)
Büyük Takım Burun Yarıçapı: 0.8-1.2 mm (küçük yerine)
Keskin Takım: Yeni veya taze bilenmiş
Rijit Kurulum: Titreşimi minimize edin (punto desteği, kısa çıkıntı)
Tolerans Tutturma:
İş parçasını işlerken, son 0.1-0.2 mm için soğutun (termal genleşme kompansasyonu)
Mikrometre ile ölçüm (kumpas ±0.05 mm hata verir)
Sıcak parça, oda sıcaklığından 0.01-0.03 mm büyüktür
Uzun Parça Tornalama
L/D > 4 oranında uzun parçalar, saplanma (deflection) riski taşır:
Çözümler:
Punto Desteği: Standart yöntem, diğer uç desteklenir
Sabit Punto (Fixed Steady Rest): Banko üzerine monteli, parça ortasından destekler
Hareketli Punto (Follower Steady Rest): Support ile birlikte ilerler
Düşük Kesme Kuvveti: Az talaş derinliği, yavaş ilerleme
Punto kullanırken, iş parçasında merkez deliği açılmalı (60° koni matkap). Merkez koni içi gres ile yağlanır (sürtünme ısısını azaltır).